U novom broju stručnog časopisa Acta Illyrica kojeg izdaje udruženje “Bathinvs”, profesor na Odsjeku za historiju Filozofskog fakulteta u Sarajevu Salmedin Mesihović je objavio članak “Reviziono čitanje natpisa koji je res publica Aqu(a)e posvetila Dioklecijanu”.
U radu, Mesihović donosi novo čitanje natpisa koji je slučajno pronađen 1937. godine, a kojim je imenovano naselje koje se razvilo na zapadu Sarajevskog polja na prostoru Ilidiže.

Tada je identifikovan natpis IMP C VALER/DIOCLETIN/PFINVITO/ AVG /5 RPAQS, koji se na latinskom čita Imp(eratori) [C(aesari)] C(aio) Valer(io)/Diocleti(a)n[o]/ p(io) f(elici) invi[c]to/ Aug(usto) 5/ r(es) p(ublica) Aq(uarum) S(……..), te prevodi “Imperatoru cezaru Gaju Valeriju Dioklecijanu, pobožnom, sretnom, nepobjedivom, Augustu respublika Aquarum S…”.

Na osnovu ovog natpisa saznalo se da je grad izgrađen na osnovu toplih ljekovitih vrela zbog čega je nazvan Aqua (Toplice) i da je bio središte gradske jedinice koja je obuhvatala područje današnjeg Kantona Sarajeva.

Ono što je bio problem jeste čitanje slova S i šta znači. Naučnici su predstavljali razna rješenja. Neki od prijedloga su bili Stanceli, Aquae Sulfureae (Sulfatne Toplice), Aqua Sanae, Aqua Silvae ili da se sam nastavak odnosi na dio imena cara Septimija Severa.

U Krivoglavcima kod Vogošće je 2006. godine pronađen epigrafski spomenik “natpis Publija Elija Viktorina” gdje se spominje jedinica municipalne autonomije čije se sjedište nalazilo na području današnje Ilidže. Od onog što se odnosi na ime municipija sačuvan je dio natpisa “M A Q” (municipii Aquarum).

Prema prijedlog naziv tog naseljenog mjesta je mogao da bude i Aqua, bez potrebe da se smatra da je S nastavak naziva mjesta.

U novoj analizi, Mesihović uz pomoć alata koji se baziraju na umjetnoj inteligenciji i analizu drugih historijskih izvora, nudi varijantu po kojoj “S…” bio počasni ili titularni epitet za grad u značenju Splendidissima, što se prevodi kao preuzvišena ili najsjajnija. U suštini ovo znači da bi Aqua bio samostalni naziv “grada”, dok bi pridjevi Splendidissima ili Sulphurae bili specifični počasni dodaci.

Mesihović je kao prijedlog novog čitanja natpisa ponudio: “imperatoru, cezaru, Gaju Valeriju Dioklecijanu, pobožnom, sretnom, nepobjedivom, preuzvišena respublika Akve”.